Psikiyatri randevusunu sürekli erteliyorsanız

"Bu hafta biraz daha bekleyeyim", "İşler sakinleşince ararım", "Belki kendiliğinden geçer." Psikiyatri randevusu almayı düşünen pek çok kişi bu cümleleri haftalarca, bazen yıllarca tekrar eder. Araştırmalar, ruhsal sorunlar yaşayan kişilerin önemli bir kısmının belirtilerin başlamasından ancak uzun bir süre sonra yardım aldığını gösteriyor. Bu yazıda randevuyu neden ertelediğimizi, ertelemenin ne gibi sonuçları olabileceğini ve ilk adımı atmayı kolaylaştıracak somut yolları ele alıyoruz.

Neden erteleriz?

"İnsanlar ne der?"

Ruh sağlığı sorunlarıyla ilgili önyargılar azalmış olsa da hâlâ yaygındır. Psikiyatriste gitmenin "deli" olmakla eşleştirilmesi, işverenin ya da çevrenin öğrenmesinden duyulan kaygı, pek çok kişinin randevuyu ertelemesinin başlıca nedenidir. Oysa psikiyatri muayenesi, diğer tıbbi muayeneler gibi gizlilik kurallarına tabidir. Muayeneye gittiğiniz bilgisi ve görüşmede konuşulanlar sizin onayınız olmadan kimseyle paylaşılmaz.

"Hemen ilaç verirler"

İlaç kaygısı, randevuyu geciktiren bir diğer önemli etkendir. İlaçların bağımlılık yapacağı, kişiliği değiştireceği ya da ömür boyu kullanılması gerekeceği gibi düşünceler yaygındır. Gerçekte ilk görüşmede amaç, durumu anlamaktır. İlaç önerilip önerilmeyeceği belirtilerin şiddetine ve sizin tercihinize göre belirlenir; hafif tablolarda çoğu zaman önce ilaç dışı yöntemler önerilir. İlaç önerilse bile karar sizindir.

"O kadar da kötü değilim"

Pek çok kişi yaşadığı zorluğu küçümser ve yardım almayı "daha ağır durumda olanlara" ait bir şey olarak görür. "Başkalarının çok daha büyük sorunları var" düşüncesi, kendi ihtiyacınızı görmezden gelmenize yol açabilir. Oysa muayene için sorunun belirli bir ağırlığa ulaşması gerekmez; günlük hayatınızı zorlaştıran her ruhsal yakınma bir değerlendirme için yeterli bir nedendir.

"Kendi başıma hallederim"

Kendi gücüyle sorunlarını çözmeye alışkın kişiler, yardım istemeyi bir zayıflık olarak algılayabilir. Bu tutum hayatın birçok alanında işe yarasa da, depresyon ya da kaygı bozukluğu gibi durumlarda tek başına çabalamak çoğu zaman yetersiz kalır. Kırılan bir kolu kendi başınıza iyileştirmeye çalışmadığınız gibi, ruhsal bir sorunda da uzman desteği almak akıllıca bir tercihtir.

"Ne anlatacağımı bilmiyorum"

Bazı kişiler, yaşadıklarını nasıl ifade edeceklerini bilemedikleri için randevuyu erteler. Oysa görüşmede ne anlatacağınızı önceden düzenlemeniz gerekmez. Hekim, sizi yönlendiren sorularla görüşmeyi yapılandırır. "Bir şeyler yolunda değil ama ne olduğunu bilmiyorum" demeniz bile görüşmeye başlamak için yeterlidir.

Zaman ve düzen kaygısı

Yoğun iş temposu, çocuk bakımı ya da ulaşım güçlüğü de randevuyu ertelemenin pratik nedenleridir. Bu durumda akşam ya da hafta sonu saatleri, online görüşme seçeneği ve kısa kontrol görüşmeleri gibi olanaklar, tedaviyi gündelik hayata sığdırmayı kolaylaştırabilir.

Ertelemenin bedeli

Ruhsal sorunların bir kısmı kendiliğinden düzelebilir; ancak pek çoğu zamanla derinleşir ve hayatın farklı alanlarına yayılır. Uzun süren depresyon iş kaybına, ilişki sorunlarına ve bedensel sağlığın bozulmasına yol açabilir. Tedavi edilmeyen kaygı bozuklukları kaçınma davranışlarını artırarak hayatı giderek daraltır. Alkol ve madde kullanımı, ruhsal sıkıntıyla baş etmek için başvurulan bir yol olarak başlayıp ayrı bir soruna dönüşebilir.

Erken başvuru çoğu zaman tedavinin daha kısa sürmesini, daha az ilaç gerekmesini ve daha hızlı toparlanmayı sağlar. Belirtiler yerleşmeden yapılan bir değerlendirme, sorunun büyümesini önleyebilir.

İlk adımı kolaylaştırmanın yolları

Adımı küçültün

"Psikiyatriste gitmek" büyük bir karar gibi görünebilir. Bunun yerine adımı küçültün: bugün yalnızca randevu talebi göndereceğim. Ya da: bugün yalnızca yaşadıklarımı üç cümleyle yazacağım. Küçük adımlar, büyük kararlardan çok daha kolay atılır.

Bir yakınınızdan destek alın

Güvendiğiniz bir yakınınıza randevu almayı düşündüğünüzü söylemek, kararınızı güçlendirebilir. Randevuyu birlikte almak ya da ilk görüşmeye birlikte gitmek de kaygıyı azaltır.

Online görüşmeyle başlayın

Bir muayenehaneye gitmek sizi çok kaygılandırıyorsa, ilk görüşmeyi uygun durumlarda online yapmak bir başlangıç olabilir. Kendi evinizin güvenli ortamında yapılan bir görüşme, ilk adımı atmayı kolaylaştırır.

Kendinize bir tarih verin

"Bir gün ararım" yerine belirli bir tarih belirleyin: "Bu ayın on beşine kadar belirtilerim azalmazsa randevu alacağım." Bu tarihi takviminize yazmak ve bir yakınınızla paylaşmak, ertelemeyi zorlaştırır.

Beklentilerinizi gerçekçi tutun

İlk görüşmenin her şeyi çözmesini beklemek kaygıyı artırabilir. İlk görüşme yalnızca bir başlangıçtır: durumunuz hakkında daha fazla bilgi edinmek ve seçeneklerinizi öğrenmek için bir fırsat.

Hangi durumda hiç beklememelisiniz?

Bazı durumlarda ertelemek ciddi riskler taşır. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri, günlerdir uyuyamama ve buna eşlik eden aşırı enerji, gerçeklikle bağın koptuğu hissi, sesler duyma ya da çevrenizdekilerin size zarar vereceğine dair yoğun inançlar beklemeye uygun değildir. Bu durumlarda randevu beklemeden en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın.

Ertelemenin içinden çıkmak için bir hafta planı

Randevuyu uzun süredir erteliyorsanız, kararı tek bir güne yüklemek yerine bir haftaya yaymak işinize yarayabilir:

• Birinci gün: Son birkaç ayda sizi en çok zorlayan üç durumu yazın.
• İkinci gün: Bu durumlar yüzünden vazgeçtiğiniz ya da ertelediğiniz şeyleri not edin.
• Üçüncü gün: Güvendiğiniz bir kişiye randevu almayı düşündüğünüzü söyleyin.
• Dördüncü gün: Randevu talebi için iki üç cümlelik kısa bir metin hazırlayın.
• Beşinci gün: Talebi gönderin ya da randevu hattını arayın.
• Altıncı ve yedinci gün: İlk görüşmede sormak istediğiniz soruları yazın.

Bu plan, büyük ve belirsiz bir kararı küçük ve somut adımlara böler. Adımlardan birini atlamanız ya da bir gün geciktirmeniz önemli değildir; önemli olan, bir sonraki adıma geçmektir.

Yakınlarınız ne yapabilir?

Bir yakınının randevuyu ertelediğini gören kişiler çoğu zaman ısrar etmek ya da konuyu tamamen açmamak arasında gidip gelir. Israr, kişinin savunmaya geçmesine yol açabilir; sessiz kalmak ise yalnız bırakıldığı hissini güçlendirebilir. Bunların yerine endişenizi somut gözlemlerle anlatmak, randevu almasına pratik olarak yardım etmeyi önermek ve kararın ona ait olduğunu kabul etmek daha etkilidir. "Son zamanlarda çok yorgun görünüyorsun, birlikte bir randevu bakalım mı?" gibi bir cümle, uzun bir tartışmadan daha çok işe yarar.

Bir örnek

Otuz beş yaşında bir satış temsilcisi, iki yıl boyunca psikiyatri randevusu almayı düşündüğünü ama her seferinde vazgeçtiğini anlatır. İşyerinin öğreneceğinden ve ilaç kullanmak zorunda kalacağından korkmuştur. Bu süre boyunca uykusuzluğu artmış, akşamları içtiği alkol miktarı yükselmiş ve sonunda iş performansı nedeniyle uyarı almıştır. Eşinin desteğiyle randevu aldığında, ilk görüşmede gizlilik kurallarını ve tedavi seçeneklerini öğrenir. Önce terapi ve uyku düzenlemesiyle başlanır, alkol kullanımı ele alınır. Birkaç ay sonra kişi, "keşke iki yıl önce gelseydim" der.