Obsesif kompulsif bozukluk için randevu

Obsesif kompulsif bozukluk yaşayan kişiler, belirtilerinin mantıksız olduğunu çoğu zaman kendileri de bilir. Bu farkındalık, utanç ve "beni anlamazlar" kaygısıyla birleşince yardım istemek yıllarca ertelenebilir. Takıntılar ve zorlantılar ise zamanla daha fazla vakit alır, aile hayatını, işi ve ilişkileri giderek daha fazla etkiler. Bu sayfada OKB'de randevunun ne zaman gerektiğini, muayenede neler konuşulduğunu ve tedavi sürecinin nasıl ilerlediğini anlatıyoruz.

Hangi durumda randevu almalısınız?

Aşağıdakilerden biri ya da birkaçı sizi zorluyorsa bir değerlendirme yerinde olur:

• Mikrop, kir ya da hastalık bulaşacağına dair sizi rahatsız eden ve uzaklaştıramadığınız düşünceler
• Kapı, ocak, elektrik düğmesi gibi şeyleri tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı
• Eşyaların belirli bir düzende ya da simetride olmaması durumunda yoğun rahatsızlık
• Sevdiklerinize zarar vereceğinize dair istemsiz, korkutucu düşünceler ve bu düşüncelerden kaçınma çabası
• İçinizden belirli sayıları saymak, sözcükleri tekrarlamak ya da bir hareketi "doğru hissedene kadar" yinelemek
• Bu düşünce ve davranışların günde bir saatten fazla zaman alması
• Ailenizden sürekli güvence istemek ya da onların da ritüellerinize uymasını beklemek

Hızlı değerlendirme gerektiren durumlar

Zorlantıların yemek yemeyi, uyumayı ya da evden çıkmayı engelleyecek kadar yoğunlaşması, cildin yaralanmasına yol açan yıkama davranışları, belirtilere eşlik eden derin umutsuzluk ve kendine zarar verme düşünceleri beklemeden değerlendirilmelidir. Bu durumda bir sonraki uygun randevuyu beklemek yerine yakın tarihli bir görüşme talep edin; yaşamı tehdit eden bir risk varsa acil servise başvurun.

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşmede takıntılarınızın konusu, zorlantılarınızın türü, gün içinde ne kadar zaman aldığı ve hangi durumlarda yoğunlaştığı ayrıntılı olarak konuşulur. Pek çok kişi en utandırıcı bulduğu düşünceleri anlatmakta zorlanır. Bu düşüncelerin OKB'de son derece sık görüldüğünü ve sizin kim olduğunuzu yansıtmadığını bilmek, görüşmeyi kolaylaştırır. Belirtilerin ne zaman başladığı, çocuklukta benzer yakınmalar olup olmadığı, ailede OKB ya da tik bozukluğu bulunup bulunmadığı sorulur.

Belirtilerin şiddetini daha nesnel biçimde değerlendirmek için yapılandırılmış sorulardan yararlanılabilir. Bu değerlendirme, tedavi süresince ilerlemenin karşılaştırılması için de bir başlangıç noktası oluşturur.

Benzer görünen durumlar

Her tekrarlayan düşünce OKB değildir. Gündelik sorunlar üzerine yoğunlaşan endişeler yaygın kaygı bozukluğuyla, ciddi bir hastalığa yakalandığına dair süreklilik kazanan kaygı sağlık kaygısıyla ilişkili olabilir. Bedenin bir kusuruna dair aşırı uğraş beden algısı bozukluğunu, eşyaları atamama biriktirme bozukluğunu düşündürür. Tik bozuklukları, otizm spektrumu ve depresyondaki tekrarlayıcı olumsuz düşünceler de ayrımı gereken durumlardır. Doğru ayrım, uygulanacak terapi yöntemini doğrudan belirler.

Muayeneden sonra: tedavi seçenekleri

OKB tedavisinde en etkili psikoterapi yöntemi, bilişsel davranışçı terapinin bir türü olan maruz bırakma ve tepki önleme çalışmasıdır. Bu yöntemde, kaygı uyandıran durumlarla aşamalı ve planlı biçimde karşılaşılır; ancak bu kez ritüel yapılmaz. Zamanla beyin, ritüel olmadan da kaygının azaldığını öğrenir. Çalışmalar en az zorlayan durumdan başlanarak sıraya konur ve hiçbir adım sizin onayınız olmadan atılmaz.

İlaç tedavisi, belirtiler orta ya da ağır düzeydeyse, terapiye katılımı zorlaştıracak kadar yoğunsa ya da depresyon eşlik ediyorsa önerilir. OKB'de kullanılan ilaçların etkisi depresyona göre daha geç ortaya çıkar ve çoğu zaman daha yüksek dozlar gerekir. Bu nedenle ilaçla ilgili kararlar sabırla, düzenli kontrollerle verilir.

Muayeneden sonraki ilk haftalar

İlk haftalarda terapide çoğunlukla belirtilerin haritası çıkarılır: hangi düşünceler, hangi ritüellerle sürdürülüyor, hangi durumlardan kaçınılıyor. Bu harita, maruz bırakma çalışmalarının sırasını belirler. Ev ödevleri tedavinin önemli bir parçasıdır; seanslar arasında yapılan küçük çalışmalar, düzelmenin asıl kaynağıdır. İlaç başlandıysa etkisi için genellikle sekiz ile on iki hafta beklemek gerekir; bu süre boyunca doz kademeli olarak ayarlanır.

Somut bir örnek

Otuz bir yaşında bir mühendis, evden çıkmadan önce ocağı, kapıyı ve pencereleri onlarca kez kontrol ettiği için işe her gün geç kaldığını, son aylarda arabayı park ettikten sonra da defalarca geri döndüğünü anlatır. Eşinin de her akşam kapının kilitli olduğunu ona onaylamak zorunda kaldığını ekler. Muayenede OKB düşünülür ve maruz bırakma ile tepki önleme çalışmasına dayalı haftalık terapi planlanır. İlk adım olarak kontrol sayısını kademeli olarak azaltmak ve eşinden güvence istememek üzerine çalışılır. Kişi ilaçsız başlamayı tercih eder. Üç ayın sonunda sabah çıkışları on beş dakikaya iner; birkaç ay daha seyreltilmiş seanslarla süreç sürdürülür.

Kontrol randevuları nasıl planlanır?

Tedavi sonrası: yinelemeyi önlemek

OKB belirtileri tedaviyle belirgin biçimde azaldıktan sonra da stresli dönemlerde yeniden kıpırdanabilir. Bu doğaldır ve tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Terapinin son seanslarında, eski ritüellerin geri dönüşünü erken fark etmeyi ve öğrenilen maruz bırakma becerilerini kendi başınıza uygulamayı içeren bir yineleme önleme planı hazırlanır. Bu planda hangi işaretlerin dikkat gerektirdiği, ilk olarak neler yapılacağı ve hangi noktada kontrol randevusu alınması gerektiği açıkça yazılır. Belirtilerin kısa süreli artışını fark ettiğinizde kontrolü beklemek yerine erkenden bir görüşme planlamak, sorunun yeniden yerleşmesini önler.

Randevuya gelmeden önce hazırlayın

• Bir hafta boyunca ritüellerinizin türü ve gün içinde aldığı yaklaşık süre
• Kaçındığınız yerler, nesneler ya da durumlar
• Ailenizin ritüellere ne ölçüde katıldığı
• Daha önce denediğiniz ilaçlar, dozları ve ne kadar süre kullandığınız
• Kullandığınız diğer ilaçlar ve bilinen hastalıklarınız

Yakınınız için randevu alıyorsanız

OKB yalnızca kişiyi değil, birlikte yaşadığı herkesi etkiler. Yakınlar çoğu zaman huzursuzluğu azaltmak için güvence verir, ritüellere eşlik eder ya da kişinin kaçındığı işleri üstlenir. Bu davranışlar iyi niyetli olsa da belirtileri sürdürür. Tedavi sürecinde yakınların bu destek biçimini nasıl değiştirebileceği birlikte konuşulur; aile katılımı, tedavinin başarısını artırabilir. Örneğin güvence sorularına her seferinde yanıt vermek yerine, önceden birlikte kararlaştırılmış kısa ve sakin bir cümleyle karşılık vermek, ritüel döngüsünün zayıflamasına yardım eder.