Kaygı bozukluğu için psikiyatri randevusu

Kaygı bozukluğu yaşayan kişilerin çoğu, yıllarca "ben zaten kaygılı bir insanım" diyerek belirtileri kişiliklerinin bir parçası olarak kabul eder. Endişe o kadar tanıdık hâle gelmiştir ki, onsuz bir günün nasıl olacağını hayal etmek bile zordur. Oysa sürekli tetikte olmak, beden ve zihin için ağır bir yüktür ve tedaviye iyi yanıt veren bir durumdur. Bu sayfa, kaygının ne zaman bir muayene nedeni olduğunu ve randevudan sonra neler olacağını anlatmak için hazırlandı.

Hangi durumda randevu almalısınız?

Aşağıdakiler aylardır hayatınızın bir parçasıysa bir psikiyatri muayenesi düşünmenin zamanı gelmiş olabilir:

• Sağlık, para, iş, aile gibi pek çok konuda neredeyse her gün süren ve durdurulamayan endişeler
• "Ya kötü bir şey olursa" diye başlayan ve zincirleme ilerleyen düşünceler
• Omuzlarda, boyunda ve çenede süreklilik kazanan gerginlik, baş ağrıları
• Uykuya dalmakta güçlük, gece sık uyanma, sabah dinlenmemiş kalkma
• Çabuk yorulma, sinirlilik, sabırsızlık
• Dikkatinizin dağılması, zihninizin "boşalması"
• Mide yakınmaları, ishal ya da kabızlık, sık idrara çıkma
• Endişe yüzünden kararları erteleme, sorumlulukları başkalarına bırakma

Belirtiler işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa, ne kadar süredir sürdüğünden bağımsız olarak bir değerlendirme yararlı olur.

Hızlı değerlendirme gerektiren durumlar

Kaygıya eşlik eden yoğun umutsuzluk, kendine zarar verme düşünceleri, kaygıyı bastırmak için giderek artan alkol ya da sakinleştirici kullanımı, evden çıkamayacak kadar yoğunlaşan korkular hızlı bir muayene gerektirir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma gibi yeni başlayan bedensel belirtiler varsa önce bedensel bir neden dışlanmalıdır; bu durumda acil servise başvurmak doğru adımdır.

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşmede endişelerinizin konusu, ne zamandır sürdüğü, gün içinde hangi saatlerde arttığı ve sizi neyin rahatlattığı konuşulur. Kaygının bedeninize nasıl yansıdığı, uyku düzeniniz, kafein ve alkol tüketiminiz, kullandığınız ilaçlar sorulur. Çocukluk ve gençlik döneminizde de kaygılı olup olmadığınız, ailenizde benzer yakınmalar bulunup bulunmadığı değerlendirmeye katkı sağlar.

Kaygıya benzer belirtiler yaratabilen bedensel durumları dışlamak için tiroit fonksiyonları, kan şekeri ve kan sayımı gibi tahliller istenebilir. Gerekirse kalp ritmiyle ilgili bir değerlendirme önerilir. Görüşmenin sonunda belirtilerin nasıl adlandırıldığı ve hangi tedavi seçeneklerinin bulunduğu size açıklanır.

Benzer görünen durumlar

Kaygı pek çok psikiyatrik tablonun ortak belirtisidir. Ani ve yoğun korku nöbetleri panik bozukluğunu, belirli düşünce ve davranışların tekrarı obsesif kompulsif bozukluğu, sosyal ortamlarda yargılanma korkusu sosyal kaygıyı düşündürür. Travmatik bir olaydan sonra başlayan tetikte olma hâli travma sonrası stresle ilişkili olabilir. Depresyon ile kaygı bozukluğu da sık sık birlikte görülür. Doğru ayrım, hangi terapi yönteminin ve hangi ilacın seçileceğini doğrudan belirler.

Muayeneden sonra: tedavi seçenekleri

Yaygın kaygı bozukluğunda en çok araştırılmış psikoterapi yöntemi bilişsel davranışçı terapidir. Bu terapide endişe döngüsünü besleyen düşünce kalıpları fark edilir, belirsizliğe tahammül çalışılır, kaçınma davranışları azaltılır ve gevşeme becerileri öğrenilir. Kabul ve kararlılık terapisi de endişelerle mücadele etmek yerine onlarla birlikte değer verdiğiniz hedeflere yönelmeyi öğreten etkili bir seçenektir.

İlaç tedavisi, belirtiler yoğun olduğunda, terapiye erişim güç olduğunda ya da depresyon eşlik ettiğinde gündeme gelir. Bu amaçla en sık kullanılan ilaçlar bazı antidepresanlardır ve etkileri birkaç haftada ortaya çıkar. Hızlı etkili sakinleştiriciler yalnızca kısa süreli ve sınırlı durumlarda, bağımlılık riski göz önünde tutularak düşünülür.

Muayeneden sonraki ilk haftalar

Tedavinin başında pek çok kişi endişelerin bir anda kaybolmasını bekler. Oysa kaygı bozukluğunda düzelme genellikle kademelidir: önce endişeli düşüncelerin süresi kısalır, sonra uyku rahatlar, ardından bedendeki gerginlik çözülmeye başlar. Terapinin ilk seanslarında endişe günlüğü tutmanız, endişelerin hangi durumlarda başladığını ve ne kadar sürdüğünü kaydetmeniz istenebilir. Bu kayıtlar, ilerlemenin hem sizin hem de uzmanınız tarafından somut biçimde görülmesini sağlar.

İlaç başlandıysa ilk haftalarda geçici bir huzursuzluk artışı ya da mide yakınmaları görülebilir. Bu nedenle dozlar genellikle düşük başlanır ve kontrol görüşmelerinde yavaşça ayarlanır. Bu dönemde kafein tüketimini azaltmak, düzenli yürüyüş yapmak ve yatmadan önce ekranlardan uzak durmak, ilacın ve terapinin etkisini destekler. Endişeleri bastırmak için alkole başvurmak ise kısa vadede rahatlatıp ertesi gün kaygıyı artırdığı için önerilmez.

Somut bir örnek

Kırk iki yaşında bir mali müşavir, işyerinde her beyanname döneminde "bir hata yaptım ve her şeyi kaybedeceğim" düşüncesiyle gecelerce uyuyamadığını, son bir yıldır bu endişelerin aileden sağlığa kadar her konuya yayıldığını anlatır. Omuz ve boyun ağrıları nedeniyle birçok kez fizik tedaviye gittiğini, ağrı kesicilerin fayda etmediğini ekler. Muayenede yaygın kaygı bozukluğu düşünülür; tiroit tahlilleri normal çıkar. Haftalık bilişsel davranışçı terapi planlanır ve kişi ilaçsız başlamayı tercih eder. Endişe zamanı ayırma, belirsizliğe tahammül çalışmaları ve kontrol davranışlarını azaltma üzerinde çalışılır. On dört seansın sonunda uyku düzeni toparlanır, beyanname dönemlerini daha az zorlanarak geçirdiğini anlatır.

Kontrol randevuları nasıl planlanır?

Kaygı ve çalışma hayatı

Kaygı bozukluğu çoğu zaman en belirgin izini iş hayatında bırakır. E-postaları defalarca kontrol etmek, bir sunumu günlerce zihinde tekrar etmek, eleştiri alma korkusuyla görevleri ertelemek ya da hiç hata yapmamak için gereğinden fazla çalışmak, kaygının iş yerindeki yaygın görünümleridir. Muayenede bu örüntüleri ayrıntılı anlatmanız, terapide hangi davranışların hedefleneceğini belirler. Gerekirse çalışma saatleri, mola düzeni ve iş yükü gibi konularda gerçekçi düzenlemeler de konuşulur. Raporla işe ara vermek ise yalnızca belirtilerin çalışmayı gerçekten imkânsız kıldığı dönemlerde ve kısa süreli olarak düşünülür; çünkü uzun uzaklaşmalar zamanla dönüşü zorlaştırabilir.

Randevuya gelmeden önce hazırlayın

• Bir hafta boyunca endişelerin hangi konularda, hangi saatlerde yoğunlaştığına dair kısa notlar
• Kaygıyla birlikte ortaya çıkan bedensel belirtilerin listesi
• Günlük kahve, çay, enerji içeceği ve alkol tüketiminiz
• Kullandığınız ilaçlar, özellikle sakinleştirici ve uyku ilaçları
• Daha önce yapılmış kalp, tiroit ve kan tahlilleri
• Tedaviden beklentileriniz: daha iyi uyumak, işe odaklanmak, ertelemeyi bırakmak gibi

Yakınınız için randevu alıyorsanız

Kaygılı bir yakına sürekli güvence vermek kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede endişe döngüsünü besleyebilir. Muayenede bu döngünün nasıl kırılacağı yakınlarla birlikte konuşulabilir. Yakınınızı randevuya teşvik ederken "abartıyorsun" yerine "bu kadar yorulmanı istemiyorum" gibi destekleyici bir dil seçmek, adım atmasını kolaylaştırır.