Alkol ve madde bağımlılığı için randevu

Alkol ve madde kullanımı sorunu yaşayan kişilerin çoğu, yardım istemeye ancak kullanım ciddi sonuçlara yol açtıktan sonra karar verir. Utanç, damgalanma korkusu, yasal kaygılar ve "istediğim zaman bırakırım" düşüncesi randevuyu geciktiren başlıca etkenlerdir. Oysa bağımlılık bir irade zayıflığı değil, beynin ödül ve karar verme sistemlerini etkileyen bir hastalıktır ve diğer kronik hastalıklar gibi tedaviye yanıt verir. Bu sayfada randevunun ne zaman ve nasıl alınacağını, muayeneden sonra tedavinin hangi basamaklarla ilerlediğini anlatıyoruz.

Hangi durumda randevu almalısınız?

Aşağıdakilerden birkaçı sizin için tanıdıksa bir değerlendirme yerinde olur:

• Planladığınızdan daha fazla ya da daha uzun süre kullanmak
• Azaltmayı ya da bırakmayı defalarca denemek ama sürdürememek
• Aynı etkiyi almak için giderek daha fazla kullanma ihtiyacı
• Kullanmadığınızda titreme, terleme, huzursuzluk, uykusuzluk ya da yoğun istek
• Kullanım nedeniyle işte, okulda ya da evde sorumlulukların aksaması
• Aile ve arkadaşlarla tartışmalara rağmen kullanımı sürdürmek
• Eskiden önemli olan uğraşları bırakmak, zamanın büyük kısmının kullanmaya ya da toparlanmaya gitmesi
• Bedensel ya da ruhsal sağlığınızın zarar gördüğünü bildiğiniz hâlde devam etmek

Beklemeye uygun olmayan durumlar

Uzun süre ve yüksek miktarda alkol kullanan kişilerde ani bırakma tehlikeli olabilir; nöbet, bilinç bulanıklığı ve ağır yoksunluk tablosu gelişebilir. Bu nedenle bırakma kararı verdiyseniz bunu kendi başınıza değil, tıbbi gözetim altında yapmanız gerekir. Aşırı doz şüphesi, bilinç kaybı, nöbet, göğüs ağrısı, kendine zarar verme düşünceleri ya da gerçeklikten kopma acil durumdur; bu durumlarda 112'yi arayın.

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşmede hangi maddeleri, ne sıklıkla ve ne miktarda kullandığınız, kullanımın ne zaman başladığı ve nasıl arttığı, daha önce bırakma denemeleriniz ve bunların nasıl sonuçlandığı konuşulur. Doğru bilgi vermeniz, güvenli bir tedavi planı için çok önemlidir; muayenede paylaşılan bilgiler gizlilik kuralları çerçevesinde korunur. Ruh hâliniz, uykunuz, kaygılarınız ve kullanımın hangi duygularla tetiklendiği de değerlendirilir.

Bedensel sağlığınızı değerlendirmek için karaciğer fonksiyonları, kan sayımı, vitamin düzeyleri ve gerekli diğer tahliller istenir. Yoksunluk riskinin düzeyi belirlenir ve arınmanın ayaktan mı yoksa yatarak mı yapılacağına bu değerlendirmeye göre karar verilir.

Benzer görünen ve eşlik eden durumlar

Alkol ve madde kullanımı sıklıkla başka bir ruhsal sorunun eşliğinde görülür. Depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres, yetişkin dikkat eksikliği ve bipolar bozukluk, kullanımı başlatabilir ya da sürdürebilir. Kimi zaman da kullanım, bu hastalıklara benzer belirtilere yol açar. Bu nedenle arınma döneminden sonra ruhsal belirtilerin yeniden değerlendirilmesi gerekir. Eşlik eden hastalığın tedavi edilmesi, yinelemeyi önlemenin en önemli adımlarından biridir.

Muayeneden sonra: tedavi seçenekleri

Tedavi genellikle iki aşamada ilerler. İlk aşama arınmadır: yoksunluk belirtilerini güvenli biçimde kontrol altına almak için uygun ilaçlarla, kademeli olarak yapılır. İkinci aşama ise uzun süreli tedavidir ve asıl iyileşme bu aşamada gerçekleşir.

Uzun süreli tedavide alkol ve bazı maddeler için isteği azaltan ya da yinelemeyi önlemeye yardımcı olan ilaçlar kullanılabilir. Motivasyonel görüşme, bilişsel davranışçı terapi ve yinelemeyi önleme çalışmaları, kullanımı tetikleyen durumları tanımayı ve bunlarla baş etmeyi öğretir. Aile görüşmeleri ve kendi kendine yardım grupları da sürecin önemli parçalarıdır.

Muayeneden sonraki ilk haftalar

Arınmayı izleyen ilk haftalar, isteğin en yoğun olduğu ve yinelemenin en sık görüldüğü dönemdir. Bu dönemde kontrol görüşmeleri sıktır. Kullanımı tetikleyen kişiler, yerler ve saatler belirlenir; bunların yerine konacak somut alternatifler planlanır. Uyku düzeninin kurulması, düzenli beslenme ve fiziksel etkinlik, bedenin toparlanmasını destekler. Bu dönemde yaşanabilecek bir kayma, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; açıkça konuşulup plandan ne öğrenilebileceği değerlendirilir.

Somut bir örnek

Kırk yedi yaşında bir esnaf, son beş yılda akşamları içtiği alkol miktarının giderek arttığını, sabahları elleri titrediği için güne de bir kadehle başladığını, eşinin ayrılmayı düşündüğünü anlatarak randevu alır. Muayenede alkol bağımlılığı ve orta düzeyde yoksunluk riski saptanır, karaciğer değerleri yüksektir. Ayaktan arınma, günlük kontrollerle ve ilaç desteğiyle planlanır. Arınmanın ardından isteği azaltan bir ilaç başlanır, haftalık yinelemeyi önleme görüşmeleri ve eşin de katıldığı aile görüşmeleri yapılır. Altı ayın sonunda kişi alkolsüz sürdürdüğünü, karaciğer değerlerinin düzeldiğini ve işinde yeniden düzen kurduğunu anlatır.

Kontrol randevuları nasıl planlanır?

Reçeteli ilaçlara bağımlılık

Bağımlılık yalnızca alkol ve yasa dışı maddelerle sınırlı değildir. Uyku, kaygı ya da ağrı için başlanan bazı reçeteli ilaçlar da uzun süreli kullanımda alışkanlık yapabilir. Doz giderek artırılıyorsa, ilaç bittiğinde yoğun huzursuzluk yaşanıyorsa ya da birden fazla hekimden aynı ilaç için reçete alınıyorsa bu durum bir değerlendirme gerektirir. Bu ilaçların da aniden bırakılması tehlikeli olabileceği için azaltma, kontrol görüşmeleriyle ve size özel bir planla yapılır. İlacın başlanma nedeni olan uykusuzluk, kaygı ya da ağrı için ise alışkanlık yapmayan seçenekler ve terapi yöntemleri birlikte planlanır.

Kumar ve oyun gibi davranışsal bağımlılıklar

Kumar, şans oyunları, bahis ve kimi zaman çevrim içi oyunlar da madde bağımlılığına benzer bir döngü oluşturabilir: kontrol kaybı, kaybı telafi etmek için yeniden oynama, borçlanma, yalan söyleme ve ilişkilerin bozulması. Bu davranışlar da muayenede değerlendirilir ve benzer terapi yöntemleriyle ele alınır. Maddi kayıpların ve borçların yarattığı yük, depresyon ve umutsuzluğa yol açabildiği için bu belirtiler de dikkatle izlenir.

Randevuya gelmeden önce hazırlayın

• Kullandığınız maddeler, miktarları ve son kullanım zamanı
• Daha önceki bırakma denemeleri ve yaşadığınız yoksunluk belirtileri
• Kullandığınız diğer ilaçlar ve bilinen hastalıklarınız
• Son yapılmış kan tahlilleri
• Mümkünse görüşmenin bir bölümüne katılabilecek bir yakın

Yakınınız için randevu alıyorsanız

Bağımlılık, kişinin bütün ailesini etkiler. Yakınlar çoğu zaman kızgınlık, korku, utanç ve çaresizlik arasında gidip gelir. Suçlayıcı yüzleşmeler yerine, endişelerinizi somut olaylar üzerinden ve sakin bir zamanda anlatmak daha etkilidir. Kişi henüz randevuya hazır değilse bile, aile üyelerinin kendileri için bilgi ve destek alması mümkündür; bu destek, hem ailenin yükünü hafifletir hem de kişinin tedaviye başlamasını kolaylaştırabilir. Kişinin borçlarını üstlenmek ya da kullanımın sonuçlarını sürekli örtmek ise kısa vadede yardım gibi görünse de sorunun görünmez kalmasına yol açabilir.