Psikiyatride ikinci görüş: ne zaman ve nasıl?

Psikiyatrik tanı ve tedavi, çoğu zaman zaman içinde netleşen bir süreçtir. Belirtiler değişir, yeni bilgiler ortaya çıkar, tedaviye verilen yanıt tabloyu yeniden düşünmeyi gerektirebilir. Bu süreçte bazı kişiler, aldıkları tanıdan ya da önerilen tedaviden emin olamaz ve başka bir uzmanın görüşünü almak ister. Ancak pek çok kişi bunu mevcut hekimine karşı bir güvensizlik olarak algılanacağı kaygısıyla erteler. Bu yazıda psikiyatride ikinci görüşün ne zaman yararlı olduğunu, bu randevuya nasıl hazırlanacağınızı ve sonuçları nasıl değerlendireceğinizi ele alıyoruz.

İkinci görüş ne zaman yararlıdır?

Tanıdan emin olmadığınızda

Aldığınız tanı, yaşadıklarınızı tam olarak açıklamıyor gibi görünebilir. Örneğin yıllardır depresyon tanısıyla tedavi görüyor ama geçmişte olağandışı enerjik dönemler yaşadığınızı fark ediyorsanız, ya da dikkat sorunlarınızın yalnızca kaygıyla açıklanıp açıklanamayacağını merak ediyorsanız, ikinci bir değerlendirme tabloyu netleştirebilir.

Tedaviye yeterli yanıt alınamadığında

Uygun dozda ve yeterli sürede kullanılan birkaç farklı ilaca ya da yapılandırılmış bir terapiye rağmen belirgin bir düzelme olmuyorsa, ikinci bir görüş yeni bakış açıları sunabilir. Bu durum bazen tanının yeniden gözden geçirilmesini, bazen eşlik eden bir durumun fark edilmesini, bazen de farklı bir tedavi yaklaşımını gerektirir.

Ciddi yan etkiler yaşandığında

Tedavinin yan etkileri hayat kalitenizi belirgin biçimde bozuyor ve bunlara bir çözüm bulunamıyorsa, başka bir uzmanın değerlendirmesi farklı seçenekleri ortaya koyabilir.

Önemli kararlardan önce

Uzun süreli ilaç tedavisine başlamak, gebelik döneminde ilacı sürdürüp sürdürmemek, yatarak tedavi ya da özel tedavi yöntemleri gibi önemli kararlardan önce ikinci bir görüş almak, kararınızı daha güvenle vermenizi sağlar.

İletişimde sorun yaşadığınızda

Hekiminizle aranızda bir güven ya da iletişim sorunu varsa, sorularınıza yeterli yanıt alamadığınızı hissediyorsanız, başka bir uzmanla görüşmek tedaviye uyumunuzu artırabilir. Psikiyatride tedavi ilişkisinin kendisi de iyileşmenin bir parçasıdır.

İkinci görüş randevusuna nasıl hazırlanılır?

İkinci görüşün değeri, önceki sürece ait bilgilerin ne kadar eksiksiz aktarıldığına bağlıdır. Randevudan önce şunları hazırlamanız önerilir:

İlaç geçmişinde her ilacın ne kadar süre, hangi dozda kullanıldığını, ne ölçüde yarar sağladığını ve hangi yan etkilere yol açtığını yazmanız özellikle değerlidir. Bir ilacın "işe yaramadığı" sonucuna varmadan önce yeterli doz ve sürede kullanılıp kullanılmadığı, ikinci görüşte sıkça sorulan bir sorudur.

İkinci görüş görüşmesinde neler olur?

İkinci görüş görüşmesi, çoğu zaman ilk değerlendirme kadar ayrıntılı bir görüşmedir. Bugünkü yakınmalarınız, belirtilerin seyri, aldığınız tedaviler ve bunlara verdiğiniz yanıt yeniden konuşulur. Getirdiğiniz belgeler incelenir. Gerekirse ek testler ya da tahliller istenir. Görüşmenin sonunda uzman, tanı ve tedavi konusundaki görüşünü sizinle paylaşır: mevcut tanı ve tedavinin uygun olduğunu düşünebilir, bazı değişiklikler önerebilir ya da farklı bir değerlendirme sunabilir.

Görüşmeye neden ikinci görüş almak istediğinizi açıkça belirterek başlamanız yararlıdır. "Tanımdan emin değilim", "İlaçlar işe yaramıyor" ya da "Bu kararı vermeden önce başka bir görüş almak istiyorum" gibi bir giriş, görüşmenin odağını netleştirir.

Mevcut hekiminize söylemeli misiniz?

İkinci görüş almak, hasta hakları kapsamında doğal bir haktır ve mevcut hekiminizden izin almanızı gerektirmez. Bununla birlikte, ikinci görüş almak istediğinizi hekiminizle paylaşmanız çoğu zaman yararlıdır. Pek çok hekim bu isteği olağan karşılar, hatta gerekli raporları ve özet bilgileri hazırlayarak süreci kolaylaştırır. Açık bir iletişim, iki görüşün birlikte değerlendirilmesini de kolaylaştırır.

Sonuçları nasıl değerlendirmeli?

İkinci görüş, mevcut tanı ve tedaviyi doğruladığında, bu çoğu zaman tedaviye olan güveninizi artırır. Farklı bir görüş ortaya çıktığında ise kafa karışıklığı yaşanabilir. Bu durumda:

• İki görüş arasındaki farkın nedenini sorun; farklılık tanıdan mı, tedavi tercihinden mi kaynaklanıyor?
• Önerilen değişikliğin olası yararlarını ve risklerini konuşun.
• Gerekirse iki görüşü mevcut hekiminizle de paylaşın.
• Kararı aceleye getirmeyin; acil bir durum yoksa düşünmek için zaman ayırın.
• Ani ilaç değişikliklerinden kaçının; her geçiş planlı yapılmalıdır.

Unutmayın ki psikiyatride bazı durumlarda birden fazla uygun tedavi seçeneği bulunur. İki uzmanın farklı yaklaşımlar önermesi, birinin mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmez.

Sık ikinci görüş istemenin riski

İkinci görüş yararlı bir araçtır; ancak sürekli farklı hekimlere başvurmak, tedavinin süreklilik kazanmasını engelleyebilir. Her yeni hekimle tedavinin yeniden başlaması, ilaçların yeterli süre kullanılamaması ve bilgilerin dağınık kalması, düzelmeyi geciktirebilir. Bu nedenle ikinci görüşün belirli bir soruya yanıt aramak amacıyla alınması ve ardından tedavinin tek bir planla sürdürülmesi önerilir.

Online ikinci görüş

Farklı bir şehirdeki bir uzmanın görüşünü almak istediğinizde, uygun durumlarda ikinci görüş görüşmesi online olarak yapılabilir. Bu durumda raporlarınızı ve tahlil sonuçlarınızı görüşmeden önce iletmeniz, görüşmenin verimli geçmesini sağlar. Ek test ya da ayrıntılı muayene gerektiğinde yüz yüze bir görüşme planlanabilir.

Yakınlar ve ikinci görüş

İkinci görüş isteği bazen kişinin kendisinden değil, yakınlarından gelir. Aile üyeleri, tedavinin yeterince hızlı ilerlemediğini düşünebilir ya da konulan tanıyı kabullenmekte zorlanabilir. Bu durumda ikinci görüşün, tedavi gören kişinin onayıyla ve onun ihtiyaçları gözetilerek alınması önemlidir. Yakınların gözlemleri ikinci görüşte de değerlidir; özellikle kişinin kendi fark etmekte zorlandığı dönemler, örneğin yükselme dönemleri ya da bellek değişiklikleri hakkında. Ancak ikinci görüşün, ailedeki görüş ayrılıklarını çözmek için değil, kişinin tedavisini iyileştirmek için kullanılması gerekir.

Ne zaman ikinci görüş beklememeli?

Acil durumlar ikinci görüş için uygun bir zaman değildir. Kendinize zarar verme düşünceleri, gerçeklikten kopma, ağır yan etkiler ya da hızlı bir kötüleşme varsa önce güvenliğiniz sağlanmalıdır. Bu durumlarda mevcut hekiminize ulaşın ya da en yakın acil servise başvurun; tanı ve tedaviye ilişkin daha geniş sorular, durum dengelendikten sonra ele alınabilir.

Bir örnek

Otuz dört yaşında bir bankacı, beş yıldır depresyon tanısıyla dört farklı antidepresan kullandığını, hiçbirinden kalıcı yarar görmediğini ve bazılarının huzursuzluğunu artırdığını anlatarak ikinci görüş için randevu alır. Yanında ilaç geçmişini gösteren ayrıntılı bir liste ve önceki raporlarını getirmiştir. Görüşmede, depresyon dönemlerinin arasında birkaç gün süren, az uyuduğu ve çok enerjik olduğu dönemler yaşadığı ortaya çıkar. Bu bilgi daha önce hiç sorulmamış ya da anlatılmamıştır. Bipolar spektrumda bir tablo düşünülür ve bulgular mevcut hekimiyle de paylaşılır. Tedavi bir duygudurum dengeleyiciyle yeniden düzenlenir; birkaç ay içinde dalgalanmalar belirgin biçimde azalır.