EMDR terapisi için randevu

EMDR, göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme anlamına gelen İngilizce ifadenin kısaltmasıdır. Yöntem, travmatik ya da zorlayıcı bir anının zihinde "donmuş" biçimde kalarak bugüne ait tepkilere yol açtığı düşüncesine dayanır. Seanslarda bu anı, göz hareketleri, sesler ya da dokunsal uyaranlar gibi iki yönlü uyaranlar eşliğinde işlenir ve anının yarattığı sıkıntı zamanla azalır. Bu sayfada EMDR için randevunun nasıl planlandığını ve seansların nasıl ilerlediğini anlatıyoruz.

Bu yöntem kimler için uygundur?

EMDR'nin etkinliği en çok travma sonrası stres bozukluğunda araştırılmıştır. Bunun yanında aşağıdaki durumlarda da tedavi planının bir parçası olarak kullanılabilir:

• Trafik kazası, deprem, yangın gibi tek bir sarsıcı olaydan sonra süren belirtiler
• Fiziksel ya da cinsel saldırı sonrası yaşanan korku, kaçınma ve kâbuslar
• Ağır bir hastalık, ameliyat ya da yoğun bakım deneyiminin bıraktığı izler
• Ani ve beklenmedik kayıplardan sonra takılı kalan yas tepkileri
• Belirli bir olayla başlamış korkular ve panik nöbetleri
• Okulda ya da iş yerinde yaşanan aşağılanma, zorbalık gibi yaşantıların bugüne uzanan etkileri

Uzun süreli ve tekrarlayan travmalarda da EMDR kullanılabilir; ancak bu durumlarda dengeleme aşaması daha uzun sürer ve tedavi daha ayrıntılı planlanır.

İlk görüşmede uygunluk nasıl değerlendirilir?

EMDR'ye başlamadan önce ayrıntılı bir değerlendirme yapılır. Bu görüşmede yaşadığınız olaylar, belirtileriniz, gündelik hayatınızı nasıl etkilediği ve şu an yaşadığınız ortamın güvenli olup olmadığı konuşulur. Yoğun duyguları ne ölçüde düzenleyebildiğiniz, kendinize zarar verme öyküsü, alkol ve madde kullanımı, ayrışma belirtileri ve bedensel sağlık durumunuz da değerlendirilir. Bazı durumlarda EMDR'ye geçmeden önce başka bir tedaviyle başlamak ya da dengeleme çalışmalarını uzatmak daha uygundur.

Değerlendirmenin sonunda hangi anıların hedef alınacağı, hangi sırayla çalışılacağı ve yaklaşık kaç seans planlandığı size anlatılır.

Seanslar nasıl ilerler?

EMDR sekiz aşamalı bir protokol izler. İlk aşamalar öykünün alınması ve hazırlıktır. Hazırlık aşamasında yöntem ayrıntılı olarak anlatılır ve yoğun duygular ortaya çıktığında kullanabileceğiniz sakinleşme becerileri öğretilir; örneğin zihninizde güvenli bir yer canlandırmak.

Ardından hedef anı belirlenir: o anıya ait en rahatsız edici görüntü, bu görüntüyle birlikte gelen olumsuz düşünce, bedende hissedilen duyum ve rahatsızlık düzeyi. İşleme aşamasında anıyı zihninizde tutarken kısa süreli iki yönlü uyaranlar uygulanır ve her setten sonra aklınıza ne geldiği sorulur. Bu süreçte anılar, duygular ve düşünceler kendiliğinden değişir. Rahatsızlık düzeyi düştükçe olumlu bir inanç güçlendirilir ve bedende kalan gerginlik taranır. Her seans, kişi dengede hissedecek biçimde kapatılır.

Seans sıklığı ve süresi

Tek bir olaya bağlı travmalarda işleme aşaması birkaç seansta tamamlanabilir. Çok sayıda ya da uzun süreli travmalarda süreç aylar sürebilir. İşleme seansları genellikle 60–90 dakika olarak planlanır.

Seanslar arasında neler olabilir?

EMDR seanslarından sonra bazı kişiler yorgunluk, canlı rüyalar ya da yeni anıların ortaya çıkması gibi deneyimler yaşar. Bu tepkiler, beynin işleme sürecini sürdürdüğünü gösterebilir ve çoğu zaman kısa sürelidir. Seanslar arasında yaşadıklarınızı kısaca not etmeniz istenir; bu notlar bir sonraki seansın planlanmasında kullanılır. Yoğun bir zorlanma yaşarsanız hazırlık aşamasında öğrendiğiniz becerileri kullanmanız ve gerekirse bir sonraki seansı beklemeden bilgi vermeniz önerilir.

Somut bir örnek

Otuz üç yaşında bir hemşire, iki yıl önce görev yaptığı serviste yaşanan bir yangın sırasında bir hastayı kurtarmaya çalışırken yaşadıklarını her gece rüyasında gördüğünü, duman kokusu aldığında yoğun panik yaşadığını ve aynı servise dönemediğini anlatır. Değerlendirmede travma sonrası stres bozukluğu düşünülür. İki seanslık hazırlık aşamasında dengeleme becerileri çalışılır. İşleme aşamasında yangının en zor anı hedef alınır; dördüncü işleme seansında rahatsızlık düzeyi belirgin biçimde düşer ve "elimden geleni yaptım" inancı güçlenir. Kâbuslar seyrekleşir; kişi birkaç hafta sonra eski servisinde kısa vardiyalarla çalışmaya başlar.

İki yönlü uyaran nedir?

İşleme aşamasında kullanılan uyaranlar, beynin iki yarısını sırayla uyaran ritmik uyaranlardır. En bilinen biçimi, terapistin elini ya da bir ışık çubuğunu yatay olarak hareket ettirmesi ve sizin bu hareketi gözlerinizle izlemenizdir. Göz hareketleri yerine kulaklıktan sırayla gelen sesler ya da ellere veya dizlere hafif dokunuşlar da kullanılabilir. Hangi uyaranın kullanılacağı, sizin rahatlığınıza ve görüşmenin yüz yüze ya da online olmasına göre seçilir. Uyaranların kendisi ağrı ya da rahatsızlık vermez; amaç, zihnin anıyla temas hâlindeyken aynı zamanda şimdiki ana da bağlı kalmasını sağlamaktır.

Ne zaman sonuç alınır?

Tek bir olaya bağlı travmalarda belirgin düzelme çoğu zaman birkaç işleme seansında fark edilir. İlerleme her seansın başında, önceki hedef anının bugün yarattığı rahatsızlık sorularak değerlendirilir. Beklenen değişim görülmüyorsa hedef anılar ve sıralama yeniden gözden geçirilir.

Diğer tedavilerle birlikte kullanılabilir mi?

EMDR, ilaç tedavisiyle birlikte kullanılabilir. Uyku sorunları, kâbuslar ya da eşlik eden depresyon için ilaç desteği, kişinin EMDR sürecine daha dengeli katılmasını sağlayabilir. Bazı kişilerde EMDR ile bilişsel davranışçı terapinin teknikleri de birlikte kullanılır.

EMDR'ye geçmeden önce dikkat edilenler

Bazı durumlarda EMDR'nin işleme aşamasına hemen geçilmez. Hâlâ süren bir şiddet ya da tehdit ortamında yaşamak, kendine zarar verme davranışlarının sık olması, yoğun alkol ya da madde kullanımı, belirgin ayrışma belirtileri ve dengesiz bir ruh hâli bunların başında gelir. Gebelik, epilepsi ve bazı göz rahatsızlıkları gibi durumlarda da uyaranların türü ve süreç dikkatle planlanır. Bu durumlarda önce güvenliğin sağlanması, belirtilerin dengelenmesi ve duygu düzenleme becerilerinin güçlenmesi hedeflenir. Hazırlığın uzaması bir başarısızlık değil, işleme aşamasının güvenli ve etkili olması için atılan bir adımdır.

Yakınlar için

EMDR sürecindeki bir yakınınız seans günlerinde her zamankinden daha yorgun, daha duygusal ya da daha sessiz olabilir. Bu dönemde ondan seansta neler yaşadığını ayrıntılı anlatmasını beklememek, dinlenmesine alan açmak ve gündelik işlerde küçük kolaylıklar sağlamak değerli bir destektir. Seanslardan sonra belirgin bir kötüleşme gözlerseniz, yakınınızı terapistiyle iletişime geçmesi için cesaretlendirebilirsiniz.

Randevuya gelmeden önce

• Üzerinde çalışmak istediğiniz olayların kısa bir listesi; ayrıntı yazmanız gerekmez
• Belirtilerinizin ne zaman başladığı ve en çok neyi etkilediği
• Kullandığınız ilaçlar ve daha önceki tedaviler
• Seans sonrası dinlenebileceğiniz bir zaman dilimi seçmek