Yeme bozuklukları için randevu

Yeme bozuklukları, dışarıdan bakıldığında yalnızca yemekle ilgili bir sorun gibi görünür. Oysa yemek, kilo ve beden üzerine yoğunlaşan bu tabloların altında çoğu zaman kontrol ihtiyacı, öz değer sorunları, kaygı ve zor duygularla baş etme çabası yatar. Yeme bozukluğu yaşayan kişiler belirtilerini sıklıkla gizler; yakınlar ise durumu fark ettiğinde süreç ilerlemiş olabilir. Bu sayfada yeme bozukluklarında randevunun ne zaman ve nasıl alınacağını, muayeneden sonra tedavinin hangi basamaklarla ilerlediğini anlatıyoruz.

Hangi durumda randevu almalısınız?

Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı varsa bir psikiyatri muayenesi planlamak gerekir:

• Kısa sürede belirgin kilo kaybı ya da yaşa ve boya göre düşük kilonun sürdürülmesi
• Kilo almaktan yoğun korku, zayıf olunmasına rağmen kendini şişman görme
• Öğün atlama, belirli besin gruplarını tamamen bırakma, yemek kurallarının giderek katılaşması
• Kısa sürede çok miktarda yemek yeme ve bu sırada kontrolü kaybetme hissi
• Yemekten sonra kusma, müshil ya da idrar söktürücü kullanma, saatlerce egzersiz yapma
• Başkalarının yanında yemekten kaçınma, gizli yemek yeme
• Adet düzensizliği ya da adetin kesilmesi, üşüme, saç dökülmesi, baş dönmesi
• Gün boyu yemek ve kaloriyle ilgili düşüncelerin başka konuları dışarıda bırakması

Bu belirtiler kilonuz normal ya da normalin üzerinde olsa bile değerlendirme gerektirir; yeme bozuklukları her kiloda görülebilir.

Beklemeye uygun olmayan durumlar

Yeme bozuklukları, ruhsal hastalıklar arasında bedensel riskleri en yüksek olanlardandır. Bayılma, çarpıntı, göğüs ağrısı, aşırı halsizlik, günde birkaç kez kusma, çok düşük kilo ve hızlı kilo kaybı beklemeden tıbbi değerlendirme gerektirir. Kusma ve müshil kullanımı kandaki tuz dengesini bozarak kalp ritmini tehlikeye atabilir. Bu belirtilerde acil servise başvurulmalıdır; psikiyatri randevusu bu değerlendirmeyle eş zamanlı planlanır.

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşmede yeme düzeniniz, kilo öykünüz, beden algınız, telafi davranışları ve bu düşüncelerin ne zaman başladığı ayrıntılı olarak konuşulur. Birçok kişi bu konuları anlatırken utanç ya da kaygı yaşar; görüşmenin yargılayıcı olmayan bir ortamda yapılması bu yüzden çok önemlidir. Ruh hâliniz, kaygılarınız, mükemmeliyetçilik eğilimleri, aile ve ilişkileriniz, okul ya da iş yaşamınız da değerlendirilir.

Muayenenin önemli bir bölümü bedensel güvenliğe ayrılır. Boy, kilo, nabız ve tansiyon ölçülür; kan sayımı, elektrolitler, böbrek ve karaciğer fonksiyonları için tahlil istenir. Gerekli durumlarda kalp ritmi incelenir ve dahiliye ya da beslenme uzmanı ile birlikte çalışılır.

Benzer görünen durumlar

Kilo kaybı depresyonun, kaygı bozukluklarının ve bazı bedensel hastalıkların da belirtisi olabilir. Tiroit hastalıkları, sindirim sistemi hastalıkları ve diyabet gibi durumların dışlanması gerekir. Çocukluktan beri süren seçici yeme ve belirli besinlerden yoğun tiksinti, kilo kaygısı olmadan da görülebilen ayrı bir tablodur. Obsesif kompulsif bozukluk ve beden algısı bozukluğu yeme bozukluklarına eşlik edebilir. Doğru ayrım, tedavinin hangi hedeflere odaklanacağını belirler.

Muayeneden sonra: tedavi seçenekleri

Yeme bozukluklarının tedavisi genellikle bir ekip çalışmasıdır. Psikoterapi tedavinin merkezinde yer alır; yeme bozukluklarına uyarlanmış bilişsel davranışçı terapi, yeme düzenini yeniden kurma, telafi davranışlarını azaltma ve beden algısı ile öz değer üzerine çalışmayı içerir. Ergenlerde ve genç yetişkinlerde ailenin tedaviye etkin katılımı belirleyicidir.

Beslenme desteği, düzenli ve yeterli öğün planının oluşturulması için gereklidir. İlaç tedavisi özellikle bulimiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğunda, ayrıca eşlik eden depresyon ve kaygıda yararlı olabilir. Anoreksiya nervozada ise önceliğin bedensel güvenlik ve kilo kazanımı olduğu unutulmamalıdır. Bedensel risk yüksekse yatarak tedavi gerekebilir.

Muayeneden sonraki ilk haftalar

Tedavinin ilk haftalarında hedef, düzenli bir yeme düzeni kurmaktır: günde üç ana öğün ve planlanmış ara öğünler. Bu düzen, açlık ile aşırı yeme arasındaki döngüyü kırmanın temelidir. Bu dönemde yemek günlüğü tutmanız istenir; günlükte yalnızca yenenler değil, yemekten önce ve sonra yaşanan duygular ve düşünceler de kaydedilir. Kilo takibi genellikle görüşmelerde, birlikte yapılır. Düzen değişirken kaygının geçici olarak artması beklenen bir durumdur ve seanslarda ele alınır.

Somut bir örnek

Yirmi üç yaşında bir üniversite öğrencisi, bir yıldır akşamları kontrolünü kaybederek çok miktarda yediğini, ardından kendini cezalandırmak için kustuğunu ve ertesi gün hiç yemediğini anlatarak randevu alır. Bu döngünün haftada birkaç kez tekrarladığını, kimsenin bilmediğini söyler. Muayenede bulimiya nervoza düşünülür; tahlillerde potasyum düzeyinin düşük olduğu görülür ve dahiliye ile birlikte izlenir. Haftalık bilişsel davranışçı terapi, beslenme danışmanlığı ve eşlik eden depresif belirtiler için bir ilaç planlanır. Önce düzenli öğün planı kurulur, ardından aşırı yeme ataklarını tetikleyen duygular üzerinde çalışılır. Dört ayın sonunda ataklar belirgin biçimde azalır, kusma tamamen durur.

Kontrol randevuları nasıl planlanır?

Sosyal medya, diyetler ve yeme bozuklukları

Sıkı diyetler, "temiz beslenme" akımları ve sosyal medyada sürekli karşılaşılan beden görüntüleri, yeme bozukluklarının başlamasında ve sürmesinde önemli rol oynayabilir. Tedavi sürecinde hangi içeriklerin tetikleyici olduğu birlikte belirlenir ve bu içeriklerle ilişki yeniden düzenlenir. Diyet yapma isteğinin altındaki duygular, örneğin kontrol ihtiyacı ya da beğenilme kaygısı, terapinin önemli bir konusu olur.

Randevuya gelmeden önce hazırlayın

• Son bir yıldaki kilo değişimleriniz
• Bir haftalık yeme düzeniniz ve varsa telafi davranışlarının sıklığı
• Son yapılmış kan tahlilleri ve kalp tetkikleri
• Kullandığınız ilaçlar, takviyeler, müshil ya da zayıflama ürünleri
• Adet düzeninizdeki değişiklikler

Yakınınız için randevu alıyorsanız

Yeme bozukluğu olan birine yemek konusunda baskı yapmak ya da görünüşü hakkında yorumda bulunmak çoğu zaman gizlenmeyi artırır. Endişenizi somut gözlemlerle ve sevgiyle paylaşmak, ardından birlikte randevuya gitmeyi önermek daha etkilidir. Ergen ve genç yetişkinlerde ailenin tedavi sürecine katılması, iyileşmeyi belirgin biçimde hızlandırır. Ev içinde yemek saatlerini olabildiğince sakin tutmak, sofrada kilo, diyet ve beden üzerine konuşmamak ve kişinin yemekle ilgili zorlanmasını tartışma konusu yapmamak da iyileşme sürecini destekleyen küçük ama önemli adımlardır.