Depresyon için psikiyatri randevusu

Depresyon yaşayan birçok kişi randevu almaya ancak belirtiler işini, ilişkilerini ve bedenini belirgin biçimde etkilemeye başladığında karar verir. Oysa depresyonun doğası gereği enerji, istek ve umut azaldıkça yardım istemek de zorlaşır. "Bu hafta geçer", "Biraz dinlenirsem toparlanırım" düşünceleri haftalar boyunca tekrarlanabilir. Bu sayfayı, depresyon belirtileri yaşayan ya da bir yakınında bu belirtileri gören kişilerin randevu kararını kolaylaştırmak için hazırladık.

Hangi durumda randevu almalısınız?

Aşağıdaki belirtilerden birkaçı iki haftadan uzun süredir hemen her gün sürüyorsa bir psikiyatri muayenesi planlamanız yerinde olur:

• Sabahları kalkmakta zorlanma, günün büyük kısmında içinizin sıkkın ya da boş hissetmesi
• Eskiden keyif aldığınız uğraşlara, insanlara ve yemeklere karşı ilginin belirgin biçimde azalması
• Erken saatlerde uyanıp yeniden uyuyamama ya da tam tersine gün boyu uyuma isteği
• İştahta ve kiloda açıklanamayan değişiklikler
• Basit işleri yapmak için bile alışılmadık bir çaba gerekmesi, düşüncelerin yavaşlaması
• Okuduğunuzu anlamakta, karar vermekte ve dikkatinizi toplamakta güçlük
• Kendinizi değersiz, yük ya da suçlu hissetmeniz
• Geleceğe dair umudun kaybolması, "hiçbir şey değişmeyecek" duygusu

Bu belirtiler yalnızca bir yas, ayrılık ya da iş kaybından sonra başlamış olsa bile, süresi uzadığında ve günlük hayatı kısıtladığında değerlendirme gerektirir.

Randevuyu ertelememeniz gereken durumlar

Bazı işaretler, olağan bir randevu sırasını beklemeden hızlıca değerlendirilmeyi gerektirir. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri, bu düşüncelerin bir plana dönüşmesi, günlerdir yemek yiyememe ya da içememe, gerçeklikle bağın koptuğu hissi bunların başında gelir. Bu durumlarda randevu beklemeden en yakın acil servise başvurmanız ya da 112'yi aramanız gerekir. Düşüncelerinizi bir yakınınızla paylaşmanız da ilk ve önemli bir adımdır.

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşme genellikle kırk beş dakika ile bir saat arasında sürer. Görüşmenin büyük bölümü sizi dinlemeye ayrılır. Belirtilerin ne zaman başladığı, öncesinde hayatınızda neler olduğu, gün içinde ruh hâlinizin nasıl değiştiği, uyku ve iştah düzeniniz, iş ya da okul performansınız ve ilişkileriniz konuşulur. Daha önce benzer dönemler yaşayıp yaşamadığınız, ailenizde ruhsal hastalık öyküsü olup olmadığı ve kullandığınız ilaçlar da sorulur.

Görüşme sırasında belirtilerin şiddetini daha iyi anlamak için kısa sorular sorulabilir. Tiroit hormonları, kan sayımı, B12 vitamini ve demir düzeyleri gibi depresyona benzer yakınmalara yol açabilen bedensel durumları dışlamak için tahlil istenebilir. Görüşmenin sonunda olası tanı, belirtilerin şiddeti ve tedavi seçenekleri size anlatılır.

Benzer görünen durumlar

Muayenenin önemli bir amacı, depresyonu benzer tablolardan ayırmaktır. Bipolar bozukluğun depresif dönemi, ilk bakışta tek kutuplu depresyondan farksız görünebilir; ancak geçmişte enerjinin olağandışı arttığı, uykuya ihtiyacın azaldığı dönemler varsa tedavi yaklaşımı tamamen değişir. Yoğun kaygıyla seyreden durumlar, tükenmişlik, yas süreci, alkol ve madde kullanımı, bazı ilaçların yan etkileri ve hormon bozuklukları da depresyon belirtilerine benzeyebilir. Bu nedenle ilk görüşmede geçmişinizi olabildiğince ayrıntılı anlatmanız, doğru tedavinin seçilmesine doğrudan katkı sağlar.

Muayeneden sonra: tedavi seçenekleri

Tedavi, belirtilerin şiddetine, sürenin uzunluğuna, önceki tedavilere verdiğiniz yanıta ve sizin tercihlerinize göre planlanır.

• Hafif depresyonda bilişsel davranışçı terapi gibi yapılandırılmış psikoterapiler, düzenli fiziksel etkinlik ve uyku düzeninin yeniden kurulması çoğu zaman ilk adımdır.
• Orta düzeyde depresyonda psikoterapi ya da antidepresan tedavisi tek başına seçilebilir; bazı durumlarda ikisi birlikte önerilir.
• Ağır depresyonda ilaç tedavisi ile psikoterapinin birlikte kullanılması genellikle daha etkilidir; yakın izlem gerekir.

Antidepresanlar ilk günlerde değil, birkaç haftalık düzenli kullanımdan sonra fark edilir bir etki gösterir. Bu süre boyunca kontrol randevularına gelmek, yan etkilerin konuşulması ve dozun ayarlanması açısından önemlidir. İlaçlar belirtiler düzeldikten sonra da yinelemeyi önlemek için bir süre daha kullanılır; bırakma kararı da birlikte ve kademeli olarak verilir.

Muayeneden sonraki ilk haftalar

Tedaviye başladıktan sonraki ilk haftalar, çoğu kişi için sabır gerektiren bir dönemdir. Antidepresan başlandıysa ilk günlerde hafif mide bulantısı, baş ağrısı ya da uykuda değişiklik görülebilir; bu yakınmalar çoğu zaman birkaç gün içinde azalır. Ruh hâlindeki düzelme ise genellikle uyku ve enerjideki toparlanmayla başlar, keyif alma ve geleceğe dair umut daha sonra geri döner. Bu sırayı bilmek, "ilaç işe yaramıyor" diye erken vazgeçmeyi önler.

Bu dönemde küçük ama düzenli adımlar büyük fark yaratır. Her gün aynı saatte kalkmak, kısa da olsa gün ışığında yürümek, öğünleri atlamamak ve gün içinde en az bir keyif verici ya da anlamlı etkinliğe yer açmak, tedavinin etkisini destekler. Alkol, depresyon belirtilerini ve uykuyu kötüleştirdiği için tedavi sürecinde uzak durulması önerilir. Kendinizi daha kötü hissettiğiniz, yeni ve rahatsız edici düşüncelerin ortaya çıktığı ya da yan etkilerin günlük hayatınızı bozduğu durumlarda bir sonraki kontrolü beklemeden bilgi vermeniz gerekir.

Somut bir örnek

Otuz sekiz yaşında, iki çocuk annesi bir öğretmen, son iki aydır sabahları kalkmakta zorlandığını, derslerden sonra eve gelip saatlerce uzandığını ve eskiden sevdiği el işlerine hiç dokunmadığını anlatarak randevu alır. "Herkes yoruluyor, ben de yorgunum" diyerek başvuruyu birkaç kez ertelediğini söyler. İlk muayenede uyku düzeninin bozulduğu, iştahının azaldığı ve kendini ailesine yük gibi hissettiği anlaşılır; istenen tahlillerde belirgin bir bedensel neden bulunmaz. Orta düzeyde depresyon düşünülerek haftalık bilişsel davranışçı terapi ve bir antidepresan başlanır. İlk ayın sonunda uykusu düzelir, ikinci ayda okulda ve evde gücünün geri geldiğini anlatır. Kontrol görüşmeleri tedavi süresince aralıklarla sürer.

Kontrol randevuları nasıl planlanır?

Psikoterapi seansları ise genellikle haftada bir yapılır ve ilerledikçe aralıklar açılabilir.

Randevuya gelmeden önce hazırlayın

• Belirtilerin başladığı yaklaşık tarih ve o dönemde yaşanan önemli olaylar
• Kullandığınız bütün ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler
• Daha önce aldığınız psikiyatrik tedaviler, ilaç adları ve size iyi gelip gelmedikleri
• Son altı ay içinde yapılmış kan tahlilleri
• Ailenizde depresyon, bipolar bozukluk ya da intihar öyküsü olup olmadığı
• Muayenede sormak istediğiniz soruların kısa bir listesi

Yakınınız için randevu alıyorsanız

Depresyondaki bir kişi randevu almaya kendi başına güç bulamayabilir. Yakınınıza randevu konusunda yardımcı olmanız, onunla birlikte gelmeniz ve görüşmenin bir bölümünde gözlemlerinizi paylaşmanız değerlidir. Ancak yetişkin bir bireyin muayenesi onun rızasıyla yapılır; ikna sürecinde suçlayıcı değil, endişenizi ve desteğinizi anlatan bir dil kullanmak daha etkilidir.